Cách viết prompt hiệu quả: 6 nguyên tắc từ tài liệu gốc

TL;DR: Sáu nguyên tắc cả OpenAI, Google và Anthropic đều nêu trong tài liệu: hướng dẫn cụ thể, cho ví dụ mẫu, đủ ngữ cảnh, chỉ định định dạng, chia nhỏ việc phức tạp, lặp lại có chủ đích. Trước tất cả, hãy định nghĩa thế nào là kết quả đạt.

Cách viết prompt hiệu quả gồm những nguyên tắc nào?

Sáu nguyên tắc, và chúng không đến từ mẹo truyền miệng. Cả ba nhà làm mô hình lớn đều xuất bản tài liệu hướng dẫn riêng, và khi đặt cạnh nhau, phần trùng nhau giữa ba tài liệu chính là phần đáng tin nhất để bắt đầu.

Điểm khác biệt so với hầu hết danh sách mẹo đang lan truyền: những nguyên tắc dưới đây đều tra được ngược về tài liệu gốc của OpenAI, Google hoặc Anthropic. Khi một kỹ thuật chỉ xuất hiện trong bài chia sẻ lại mà không có trong tài liệu nào của hãng, đó là dấu hiệu nên thử nghiệm trước chứ đừng coi là quy tắc.

Sáu nguyên tắc cả ba hãng đều khuyến nghị là gì?

Cách viết prompt hiệu quả bắt đầu từ phần giao nhau giữa ba tài liệu. Mỗi hãng dùng cách gọi khác nhau, nhưng nội dung trùng khớp, nên đây là nền tảng an toàn nhất để áp dụng cho bất kỳ công cụ nào bạn đang dùng, không riêng một mô hình cụ thể.

1. Hướng dẫn rõ ràng và cụ thể. Google gọi đây là cách hiệu quả nhất để điều chỉnh hành vi mô hình. Thay vì "viết giúp tôi bài giới thiệu sản phẩm", nêu rõ sản phẩm gì, cho ai đọc, dài bao nhiêu, giọng thế nào.

2. Cho ví dụ mẫu. Google khuyến nghị luôn kèm ví dụ trong prompt; OpenAI cũng khuyên đưa vài cặp đầu vào và đầu ra mẫu thay vì đi tinh chỉnh mô hình. Một ví dụ đúng ý thường hiệu quả hơn ba đoạn mô tả.

3. Cấp đủ ngữ cảnh. Đừng giả định mô hình đã biết bối cảnh của bạn. Dán thẳng dữ liệu, đoạn văn bản, số liệu cần dùng vào prompt thay vì nhắc tới chúng một cách mơ hồ.

4. Chỉ định định dạng đầu ra. Bảng, danh sách gạch đầu dòng, email, đoạn văn — nói trước bạn muốn nhận cái gì, thay vì nhận về rồi yêu cầu định dạng lại.

5. Đặt ràng buộc. Độ dài, phạm vi, những thứ không được đưa vào. Ràng buộc là thứ ngăn mô hình tự do đi lạc sang hướng bạn không cần.

6. Chia nhỏ và lặp lại có chủ đích. Việc phức tạp nên tách thành nhiều bước nối tiếp thay vì nhồi vào một prompt khổng lồ. Khi kết quả chưa đạt, Google gợi ý đổi cách diễn đạt, đổi thứ tự nội dung, hoặc chuyển sang một tác vụ tương tự rồi quay lại.

Xem trực tiếp tài liệu chiến lược viết prompt của Google cho Gemini và hướng dẫn prompt engineering của OpenAI nếu muốn đọc bản đầy đủ.

Điều quan trọng nhất mà hầu hết bài hướng dẫn bỏ qua

Định nghĩa trước thế nào là kết quả đạt. Tài liệu của Anthropic nêu thẳng điều kiện trước khi bắt tay tinh chỉnh prompt: phải có tiêu chí thành công rõ ràng cho tình huống của bạn, và có cách kiểm tra được kết quả theo tiêu chí đó.

Nghe hiển nhiên nhưng đây đúng là chỗ phần lớn người dùng bỏ qua. Không có tiêu chí thì mỗi lần sửa prompt chỉ là đổi cảm giác, không biết đang tốt lên hay xấu đi. Có tiêu chí thì việc chỉnh prompt trở thành thử nghiệm có kết quả đo được.

Với công việc hằng ngày, tiêu chí không cần phức tạp. Ví dụ với một prompt viết mô tả sản phẩm, tiêu chí có thể là: đúng độ dài yêu cầu, nêu được ba lợi ích cụ thể, không bịa thông số kỹ thuật. Viết ba dòng đó ra trước, rồi mới sửa prompt.

Anthropic cũng lưu ý một điểm dễ bỏ sót: không phải vấn đề nào cũng giải bằng prompt. Có những trường hợp đổi mô hình khác giải quyết được chi phí và tốc độ dễ hơn nhiều so với việc ngồi mài prompt.

Prompt yếu và prompt tốt khác nhau thế nào?

Khác ở lượng quyết định bạn để lại cho mô hình tự đoán. Prompt yếu buộc mô hình tự chọn đối tượng đọc, độ dài, giọng văn và định dạng. Cách viết prompt hiệu quả là chốt sẵn những thứ đó, nên phần mô hình làm chỉ còn đúng phần bạn thật sự cần.

Nhìn bảng sẽ thấy prompt tốt không phải prompt dài hơn hay dùng từ khoá lạ. Nó chỉ là prompt đã trả lời sẵn những câu hỏi mà mô hình buộc phải tự trả lời nếu bạn không nói.

Có cần học riêng cách viết prompt cho từng công cụ không?

Không cần cho phần nền. Sáu nguyên tắc ở trên áp dụng được cho ChatGPT, Gemini, Claude và hầu hết công cụ khác vì chúng nằm trong tài liệu của cả ba hãng. Phần khác biệt giữa các công cụ chủ yếu là tính năng đi kèm, không phải cách diễn đạt yêu cầu.

Nhìn lại 30 bài đã đăng trên xuhuongso.com, chuyên mục công cụ và tự động hoá AI là nhóm có lượt đọc trung bình cao nhất trong bảy chuyên mục. Mình thấy điều đó hợp lý: phần lớn người tìm tới các bài hướng dẫn dùng ChatGPT hay Gemini đều dừng ở thao tác, trong khi thứ quyết định kết quả lại là cách đặt yêu cầu. Đó cũng là lý do bài này nên đọc trước các bài hướng dẫn theo từng công cụ.

Nếu muốn áp dụng ngay vào việc cụ thể, xem bài dùng ChatGPT tự động hoá công việc lặp lại cho người mới hoặc bài dùng Gemini tự động hoá công việc văn phòng từng bước. Muốn để công cụ tự chạy thay vì gõ tay từng lần thì bài 5 chatbot AI miễn phí tự động trả lời tin nhắn khách hàng là hướng tiếp theo. Xem thêm chuyên mục công cụ và tự động hoá AI.

Câu hỏi thường gặp

Prompt dài hơn thì kết quả có tốt hơn không?

Không tự động tốt hơn. Thứ tạo khác biệt là lượng thông tin thật sự hữu ích, không phải số chữ. Một prompt dài toàn câu khách sáo vẫn để mô hình phải tự đoán những quyết định quan trọng, trong khi một prompt ngắn nêu đủ nhiệm vụ, ràng buộc và định dạng đã đủ dùng.

Có cần dùng các khung viết prompt đang lan truyền không?

Các khung viết tắt bằng chữ cái đầu chủ yếu là cách ghi nhớ, không phải quy tắc kỹ thuật. Dùng được nếu chúng giúp bạn nhớ đủ thành phần. Nhưng khi một khung yêu cầu điều không có trong tài liệu hãng nào, hãy thử nghiệm và đo kết quả trước khi tin.

Ví dụ mẫu nên đưa bao nhiêu là đủ?

OpenAI dùng cách diễn đạt là một vài cặp đầu vào và đầu ra, không nêu con số cứng. Thực tế nên bắt đầu với một ví dụ đúng ý nhất, thêm ví dụ thứ hai và thứ ba nếu kết quả vẫn lệch. Ví dụ sai hướng gây hại nhiều hơn là không có ví dụ.

Vì sao cùng một prompt mà mỗi lần chạy ra kết quả khác nhau?

Mô hình vốn không cho kết quả giống hệt nhau mỗi lần, và Google có nêu các tham số ảnh hưởng tới mức độ ngẫu nhiên này. Muốn kết quả ổn định hơn, hãy siết ràng buộc và định dạng trong prompt thay vì kỳ vọng mô hình tự lặp lại y nguyên.

Nội dung do đội ngũ xuhuongso.com tổng hợp, đối chiếu trực tiếp với tài liệu hướng dẫn của OpenAI, Google và Anthropic đã dẫn ở trên.